އިސްލާމީ ތަރުބިޔަތުގެ ތަޢުރީފު

'އިސްލާމީ ތަރުބިޔަތު' މިލަފްޒަކީ، އިސްވެދިޔަ އައްސަލަފުއްޞާލިހުންގެ ފޮތްތަކުން ފެންނަންއޮތް އަދި އަޅުގަނޑުމެންގެ ބޮޑެތި ޢިލްމީ ތުރާޘީ ފޮތްތަކުންވެސް ފެންނަންއޮތް ލަފުޒެއް ނޫނެވެ. [1]  އެހެންނަމަވެސް، މިލަފްޒުން މުރާދުވެވިގެންވާ ކަންތަކަށް އެފޮތްތަކުގައި އިޝާރާތްކުރެވިފައިވެއެވެ.

ކުރީގެ ޢިލްމުވެރިންގެ ފޮތްތަކުގައި 'އައްތަރުބިޔާ' ގެ މާނައަށް ދަލާލަތުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ބޭނުންކުރެވުނު ލަފްޒުތަކާއި އިޞްޠިލާޙުތަކަކީ:

1)  التَّنْشِئَة: މިއިން މުރާދުވެވެނީ، ކުޑައިރުއްސުރެ އިންސާނާއަށް ތަރުބިޔަތުދިނުމަށާއި ރިޢާޔަތްކުރުމަށެވެ. މިސަބަބަށްޓަކައި ބުނެވެއެވެ. "މިވެނި މީހަކު އުފަންވެއްޖެއެވެ. އަދި ފުރާފުރިހަމަވެއްޖެއެވެ."
މިމުޞްޠަލަޙު ބޭނުންކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި، ޢަބްދުއްރަޙްމާނު ބިން ޚަލްދޫން [2]  ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. [3]

2)  الإِصْلاحُ: މިއީ، އެންމެ މާތްގޮތަށް ބަދަލުކޮށްލުމެވެ. އަދި މިއީ، ފަސާދައިގެ އިދިކޮޅެވެ. އަދި މިއިން މުރާދުވެވެނީ، ކަމަކަށް ސަމާލުވުމަށާއި އެކަން ކުރުމަށާއި އަދި އޭގެ ނުބައިގޮތް އިޞްލާޙުކުރުމަށެވެ. [4]  ޑރ. ޚާލިދު ބިން ޙާމިދު އަލްޙާޒަމީ ވިދާޅުވެފައިވަނީ، އިޞްލާޙުގައި ޢަދުލުވެރިކުރުމާއި ރިވެތިކުރުން ވާންޖެހޭނެކަމުގައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެއިން، ކުރިއެރުމާއި އިތުރުވުން ޙާޞިލުވުން ލާޒިމު ނުކުރާކަމުގައެވެ. އެހެންކަމުން، ތަރުބިޔާގައި ހިމެނިގެންވާ ކަންތައްތަކުން ބައެއް އެއިން ލިއްބައިދޭ ކަމުގައެވެ. [5]

3)  التَّأدِيْبُ އާއި الأَدَبُ: މިއިން މުރާދުވެވެނީ، ޞިފަތަކާއި އުޅުމާއި އަދި އަޚްލާޤުގެ ތެރެއިން ރަނގަޅުކަންތައްތައް ކުރުމަށެވެ. އަދި ހުތުރުކަންތައްތަކުން ދުރުހެލިވުމަށެވެ. [6]  އަދި التأديب ގެ ތެރޭގައި، އިޞްލާޙުކުރުމާއި ކުރިއެރުން ހިމެނިގެންވެއެވެ. [7]
މިމުޞްޠަލަޙު ބޭނުންކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި، އަލްމާވަރުދީއާއި [8]  މުޙައްމަދު ބިން ސަޙްނޫން އައްތަނޫޚީ [9]  އަދި އަލްޚަޠީބު އަލްބަޣްދާދީ [10] ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. [11]
4)   التَّهْذِيْبُ: މިއިން މުރާދުވެވެނީ، އިންސާނާގެ ނަފްސު ތަހްޛީބުކުރުމަށާއި ޠާހިރުކުރުމަށެވެ.
މިމުޞްޠަލަޙު ބޭނުންކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި، ابن مسكويه [12]  އާއި الجاحظ [13]  ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. [14]

5)  التَّطْهِيْرُ: މިއިން މިތާނގައި މުރާދުވެވެނީ، ހަޑިހުތުރު ކޮންމެ ޢަމަލަކުންނާއި ބަހަކުން، އިންސާނާގެ ސުލޫކު ޠާހިރުކުރުމަށެވެ. [15]

6) التَّزْكِيَة: މިމުޞްޠަލަޙު، التَّطْهِيْرُ ގެ މާނައިގައި އާދެއެވެ. [16]

7) التَّعْلِيْمُ: [17]  އެބަހީ، ޢިލްމު އުނގަންނައިދިނުމެވެ.

8) السِّيَاسَةُ: މިއިން މުރާދުވެވެނީ، ވެރިކަމަށެވެ. އަދި ޙަޔާތުގެ ތަފާތު ކަންތައްތައް ތަދުބީރުކުރުމުގެ ރިވެތިކަމެވެ.
މިމުޞްޠަލަޙު ބޭނުންކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި، ابن الجزار القيرواني [18]  އާއި އިބްނު ސީނާ [19] ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. [20]

9)  النَّصحُ އާއި الإِرْشَادُ: މިމުޞްޠަލަޙު ބޭނުންކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި، އިބްނު އަލްޖައުޒީ [21]  އާއި އަބޫ ޙާމިދު އަލްޣަޒާލީ [22]  އަދި އަލްޙާރިޘު އަލްމަޙާސަބީ [23]  ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. [24]

10) الأَخْلاقُ: މިއިން މުރާދުވެވެނީ، އަޚްލާޤު އިޞްލާޙުކުރުމަށާއި ސުލޫކުގެ ތެރެއިން ނުރަނގަޅު ކަންތައްތައް ރަނގަޅުކުރުމަށެވެ.
މިމުޞްޠަލަޙު ބޭނުންކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި، އަބޫބަކުރު އަލްއާޖުރީ [25]  ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. [26]
ޕްރޮފެސަރ ޑރ. ޞާލިޙު ބިން ޢަލީ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. "އެހެންވީމާ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް މިފަދައިން ބުނެވިދާނެއެވެ. ތަރުބިޔަތުގެ މާނަ (އެއެއްޗެއްގެ ވަށައިގެން) އެނބުރެނީ އަދި (އެކަމަކަށް) ސަމާލުކަންދެނީ [27] ، އިންސާނާގެ ޙަޔާތުގެ ތަފާތު މަރުޙަލާތަކުގައި އޭނާގެ ޝަޚްޞިއްޔަތުގެ ތަފާތު ކަންތައްތަކަށް ފުރިހަމައަށް ރިޢާޔަތްކުރުމުގައެވެ." [28]
އަދި ހަމައެހެންމެ، ޑރ. ޚާލިދު ބިން ޙާމިދު އަލްޙާޒަމީވެސް ވިދާޅުވެފައިވަނީ، މަތީގައިވާ ލުޣަވީ [29]  ތަޢުރީފުތަކުން ވާޟިޙުވެގެންދަނީ [30] ، ތަރުބިޔަތު އެނބުރެނީ، އިޞްލާޙާއި ތަރުބިޔަތުކުރާމީހާ އަމުރުކުރާ ކަންތަކުގެ މަތީގައި ޤާއިމުވެހުރުންފަދަ ކަންތައްތަކުގެ ވަށައިގެންކަމުގައެވެ. [31]
އެހެންވީމާ، އިސްވެދިޔަ ފޮޅުވަތްތަކުގައި މިބަޔާންކޮށްލެވުނީ، ކުރީގެ ޢިލްމުވެރިން 'އައްތަރުބިޔަތު' ގެ މާނައިގައި ބޭނުންކުރައްވާފައިވާ ބައެއް ލަފްޒުތަކެވެ. ދެން، މިހާހިސާބުން އަޅުގަނޑުމެން ނަޒަރުހިންގައިލާނީ، ތަރުބިޔަތުގެ ލުޣަވީ މާނައަށާއި އިޞްޠިލާޙީ މާނައަށެވެ.
(ނުނިމޭ)

[1]  انظر: التربية الإسلامية: المصطلح والمفهوم للأستاذ الدكتور صالح بن علي أبو عرَّاد، ص 2-3 بتصرف
[2]  އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 808 ވަނަ އަހަރުގައި.
[3]  انظر: التربية الإسلامية: المصطلح والمفهوم للأستاذ الدكتور صالح بن علي أبو عرَّاد، ص 5
[4]  انظر: التربية الإسلامية: المصطلح والمفهوم للأستاذ الدكتور صالح بن علي أبو عرَّاد، ص 5-6 بتصرف
[5]  انظر: أصول التربية الإسلامية للدكتور خالد بن حامد الحازمي، ص 23
[6]  انظر: التربية الإسلامية: المصطلح والمفهوم للأستاذ الدكتور صالح بن علي أبو عرَّاد، ص 6
[7]  انظر: أصول التربية الإسلامية للدكتور خالد بن حامد الحازمي، ص 23
[8]  އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 450 ވަނަ އަހަރުގައި.
[9]  އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 256 ވަނަ އަހަރުގައި.
[10]  އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 463 ވަނަ އަހަރުގައި.
[11]  انظر: التربية الإسلامية: المصطلح والمفهوم للأستاذ الدكتور صالح بن علي أبو عرَّاد، ص 10
[12]  އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 421 ވަނަ އަހަރުގައި.
[13]  އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 255 ވަނަ އަހަރުގައި.
[14]  انظر: التربية الإسلامية: المصطلح والمفهوم للأستاذ الدكتور صالح بن علي أبو عرَّاد، ص 11
[15]  انظر: التربية الإسلامية: المصطلح والمفهوم للأستاذ الدكتور صالح بن علي أبو عرَّاد، ص 12
[16]  انظر: أصول التربية الإسلامية للدكتور خالد بن حامد الحازمي، ص 24؛ التربية الإسلامية: المصطلح والمفهوم
 للأستاذ الدكتور صالح بن علي أبو عرَّاد، ص 12
[17]  انظر: التربية الإسلامية: المصطلح والمفهوم للأستاذ الدكتور صالح بن علي أبو عرَّاد، ص 15
[18]  އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 369 ވަނަ އަހަރުގައި.
[19]  އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 428 ވަނަ އަހަރުގައި.
[20]  انظر: التربية الإسلامية: المصطلح والمفهوم للأستاذ الدكتور صالح بن علي أبو عرَّاد، ص 17
[21]  އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 597 ވަނަ އަހަރުގައި.
[22]  އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 505 ވަނަ އަހަރުގައި.
[23]  އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 243 ވަނަ އަހަރުގައި.
[24]  انظر: التربية الإسلامية: المصطلح والمفهوم للأستاذ الدكتور صالح بن علي أبو عرَّاد، ص 18
[25]  އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 360 ވަނަ އަހަރުގައި.
[26]  انظر: التربية الإسلامية: المصطلح والمفهوم للأستاذ الدكتور صالح بن علي أبو عرَّاد، ص 18-19 بتصرف
[27]  އެބަހީ: ތަރުކީޒުކުރުން ނުވަތަ concentration
[28]  انظر: التربية الإسلامية: المصطلح والمفهوم للأستاذ الدكتور صالح بن علي أبو عرَّاد، ص 20 بتصرف
[29]  އެބަހީ: ޢަރަބިބަހުގެ
[30]  އެބަހީ: ބަޔާންވުން، ސާފުކޮށް ހާމަވެ އެނގުން
[31]  انظر: أصول التربية الإسلامية للدكتور خالد بن حامد الحازمي، ص 24